Среда, 22 Декември 2010   
Овчеполска околија (9)

Свети Николе

1. Гаврил Арсов, одвлечен и убиен ио месноста „Велешки лозја”
2. Стојан Мармов, измачуван и изнуден за пари
3. Марија Нацева, старица на 60 години „
4. Ивка Темелкова (50 г.)
5. Стана Н. Боговва

Во 1915 г., при повлвкувањето, српските војници одвлекле во комора повеќе мажи од Свети Николе и сите по патот биле испотепани.

с. Неманци

1. Серафим Шалев, бил тормозен во врска со учесниците од село Немашди во бунтот на Овче Поле. Тој бил кметски наместник во Немаици. По дигањето на бунтот на 1. IX 1914 г. бил одвлечен од четниците на Јован Бабунски надвор од селото, во меавоста „Правалија”, и фрлен во еден дол за да го раскинат диви ѕверови. Жена му Стојанка и синот Трајан трагајќи по него, го нашле трупот на Стефан, но телото му било исклукано од птици. Го зеле оголениот костур и го однеле во селото.
2. Милан Петрушвв Бетувски, бил затворвн, казната ја издржувал во Кавадарци каде што бил убиен.
3. Тиме Костов „
4. Божин Гичев „
5. Иван Гичев, затворен во поранешниот турски затвор во Св. Николе каде што умрел од многу тепање.
6. Јане Апостолов, тепан во зградата на училиштето
7. Бошко Лазаров, тепан во зградата на училиштето
8. Петруш Кралев „

Додека пак лицата: Салтир Стефанов, Трајчо Саздов, Кане Нанев, Сандо Бурзев, Јаким Михајлов, Лазо ПопЈавев и Тоое Петрушвв биле уапсени во затворот во Свети Николе.

с. Богословец

1. Виле Темелков
2. Сане Панов Грозданов
3. Симеон Стојанов
4. Димо Косев и
5. Димко Спиров.

Биле уапсени, одвлечени надвор од селото и миогу биле измачувани. Еден овчар, кој имал можност да ја гледа оваа крвава драма, во сведоштвата си спомнува и вели: „Не сакам да се потсетувам на тој настан. Беа шестмина, но Ладе Димимов успеа да им побегне. Другите ги јаваа и бодеа во задниот дел на телата. Кога едциот го колеа, другите ви принудуваат да играат и да пеат. Така им правеа се додека не остана само еден. На последниот му се нафрлија сите четници на Бабуноки и го избодеа со бајонетите. А пред да ги извлечат од селото, пред нив ги тепаа: Сута Стојанова (мајка на Симеон Стојанов), Петра Јанева и Санда Гацева. Тоа се случи само неколку дена по бекството на нашите регрути кај с. Криви Дол (бунтот во Овче Поле).

с. Ерџелија

1. Саздо Лубенчов, кметски наместник во селото. По бунтот на регрутите кај Криво Дол бил обвинет и многу тепан. Неговиот син Благој тогаш имал 10—12 години и, како очевидец на настанот, вели: „Го тепаа со дрва и бараа да признае двка и тој бил меѓу организатарите иашите да бегаат од кај Криви Дол. Јас не знаев што бараа тие од татко ми, но подоцна, кога закрепна, тој ни објасни зошто толку го измачувале. Не беше тукутака, синко, ни велеше: „и јас и сите други им порачавме на нашите: штом ќе можете, побегнете”. Тие послушаа, кренаа бунт кај Врсаково и побешаа во Бугарија. По една година заедно со бугарските војници удрија против Србите”.

с. Кнежје

1. Панзо Георлиев, ополченец. По II балканска војна се повлекол во Бугарија. Во 1914 г. добил порака преку свои блиски, ако се врати во селото српските власти ќе го поставиле и за кметоки намесник. Наседнал на измамата и се вратил. Бил повикан во ошптината во с. Иванковци, каде што, од страна на четниците на Јован — Кучката (родум од с. Рудник, Велешко), тој и Игно Георгиев од с. Гуземелци биле исечени на парчиња. Траги од телата не се пронајдени бидејќи се смета дека биле изедени од кучињата.

с. Трстеник

1. Миле Саздов,
2. Панзо Ефтимов
3. Мирчо Ароов

Сите тројца биле мобилизирани во српската војска. Мирчо Арсов побегнал штом чул дека Србите размислуваат за такво нешто и се приклучил во четите на ВМРО, додека другите двајца се одзвале на поканата без да дават отпор. Во 1915 г. кога српската војска почнала да бега преку албанските планини, Миле Саздов и Панзо Ефтимов бутале топови и како „бугараши” биле јавани од страна на изнемоштени и болни српски војници. По завршувањето на војната и двајцата биле прогласени за „солунци”. Сите други воени обврзници од селото, по бунтот во Овче Поле, побегнале во Бугарија.

С. Сопот

1. Козија Георгиева
2. Велика Манаоиева
3. Гошо баба Јанин
4. Јован Сопотоки
Сите тие биле тепани и мачени од жандармите од станиците во Горобинци, Гуриште и од Сопот. „Козија ја тепаа дома поради тоа што син и Панзо Георгиев побегна во Бугарија. Поради ист „престап” беше тепана и Велика Манасивва. На Вела и рекоа: „доста ти е тоику нема да те тепаме повеќе ако прифатиш, секогаш, кога ќе дојдеме во Сопот да не нагостуваш”. Јас тоа го помнам бидејќи бев присутан кога ја мачеа дода Вела. Сопотските жандарми квартируваа во нашата куќа. Мажите пак, ги тепаа во куќата на Стојман Пркачев. Гошо баба Јанин го тепаа со стап по нозете и грбот. Пискаше сиромавиот, а тие се смееја и го тепаа. Од многу рани тој остана без нозе, додека Јован Сопотски го бодеа со дрвени шила по слабините, и од него не остана човвк”.

с. Преод

Пореди дезертирање на војска, бегства во Бугарија и одржување врски со комитите ,од с. Преод биле унакажани од тепање следните лица:

1. Јана Тотвва, мајка на 50годишна возраст;
2. Доне Петров
3. Коста Зафиров
4. Асен Илиев
5. Геле Димчев.

Петмина биле тепани со држале од лопата, добиле длабоки рани и сите умреле од добиените повреди.

с. Орел

Во ова населено место во периодот меѓу 1913—1915 г. од страна ва српските жандарми и четници, од чисто расни побуди, биле тероризирани неколкумина селани. Во врска со таа, еден современик во своите спомени, меѓу другото, забележал: „Го тепаа татко ми само поради тоа што брат ми беше ополченец. Но, татко ми му рече на Јован Бабунски: „Што и да правиш наше куче си, до вчера беше на страната на син ми”.
Имињата на тероризираните се спомнати во претходното излагање.

с. Станевци

1. Јана Наскова
2. Ѕика Зафирова Ролева
3. Трајан Златаиов
4. Давчо Јанев
5. Димо Читков
6. Ване Павлешввоии Магдин
7. Нане Арсов Стаметов
8. Саве Ролев

Освен Јана Костова сите биле арестувани.

Меѓу заттворените и тепаните бил и младинецот Герас Стаменков, кој сведочи: „Тогаш беа арестувани и тепани голем број луѓе од селото. Причини имаше две. Едната се состоеше во тоа што, во исто време, во селото дојдоа српски четници и жандарми, и наши комити. Нашите беа дошле во куќата на Зафир Ролев, а српските во куќата на Гоше Монев. Еден деловодител од с. Горобинци, придружуван од еден српски жандарм случајно наишле во куќата каде што биле вашите комити. Настана пукотница. Деловодителот беше тешко ранет и умре, додека жандармот ја зграби Тала Наскова и се бранеше од комитите со неа. Но и тој беше опколен на брзина и го ранија во крстот и во вратот. Бидејќи брат ми Саздо беше кметски наместник во с. Павлешевци, жандармот се обрати за помош кон мене. Јас отидов во Павлешенци и му раскажав на брат ми се што се случи. Тој се исплаши и ми рече: „ама каква помош бара жандармот, и нашите глави ќе летаат”. Комитите убиле двајца Турци од Горобинци, а со себе ги повлекле Наско Јанин и Зафир Ролш. Бидејќи жандармите беа раниле еден комита, и тие беа исплашени и муабетеа дека најдобро за нив ќе биде да ги преместат што подалеку од овој „змијарник”. Во селото дојде војска и почнаа да не апсат и да не тепаат. Еден Циганин од Куманово го виде Стојан 3. Ролев и им рече на Србите „оној таму е дезертер”. Уште тоа ни требаше. Всушност, дезертерството на Стојан од војоката беше втограта причина за апсењето и тепањето. Тогаш Јана и Ѕика не претепаа, мене (Марко Пиров), Трајан Тасев, Серафим Димитров, Гоне Димев, Васил Давчев, Славчо Гошев, Саве Ролев, Стојан Ролев и Паладе Крстев не изврзаа и не поведоа во правец на Павлешенци. Таму беше дошол еден српски генерал од Штип. Циганинот и тука го прашаа, кој беше војник? Тој се заврте и со прстот покажа на Марко Пиров. Ги собраа сите селани од Павлешенци и ги тепаа. Брат ми Сане Саздов го скршшја от тепање и во затворот го однесоа со магаре. И Саве Ролев го скршија од тепање и го натоварија на магаре. Додека Ване Магдин го сплескаа како жаба на земјата, и умре човекот. И другите што ги затворија, останаа без здравје”.

с. Долно Ѓуѓанци

1. Панзо Насев
2. Андон Марков
3. Трајан Јованов
4. Копе Костов и
5. Гина Манасова

Првиот е тепан и упатен на робје во окови, додека означените под број 2, 3 и 4 биле тепани исто така од четвиците на војводата Вирјанец, а потоа биле осудени и лежеле затвор во Куманово заедно со осудените од Штип и Штипско. Само Гива Манасова не била осудева, но затоа била измачувана во просториите на Околиската управа во Свети Николе и тоа лично од околискиот началник.

с. Павлешенци

Ова село се смета за едно од најтероризираните и злоставуваните населени места од територијата на југоисточна Македоиија во периодот меѓу 1913—1915 година. Според белешките, на баба Лефтера Божинова, населението на Павлешанци имало крајно мизерен опстанок во првите две години по балканските војни. Во врска со тоа, баба Лефтера, позната како Итрица и крајно добронамерна и смирена старица, во спомените за тоа тешко време забележала: „Она што ќе го кажам нека се памти и да не се заборави. Во 1914—1915 г. жандардште и какви ли не други ни зедоа од селото 60мина мажи, ги одвлекоа во војска и ниту еден од нив не се врати здрав. Едни беа испотепани, друпи беа премрзнати, соблекувани голи во снегот, а трети беа разболени од лошата болест тифус, која сите ги покоси. Од таква смрт умре вашиот стар вујко Стојче Панзов. Беше здрав, убав и силен, а се врати блед со оќелавена глава и со виснати кожи на коските. Тој умре. И подобро беше што умре, одошто да се измачува. Иста смрт како брат ми ги зема и Нане Пашемалев, Томе Трипков, Темелко Банев, Русе Кралев, Гаврил Цонвв. Гаврил Мирчев, Поцко Гичев, Цане Попов и други, додека Стојче Миленков, Арсен Трајков, Стојан Кромидов, Томе Трипков, Стојче Данилов, Димитрија Манев, Коле Манев, Ване Ризов, Коне Ризов и Саве Јованчвв Баничаноки имале уште поголеми теглила. За нив ми раскажа мојот човек Арсен: „кога започна да врне снег, на сите ни беше студено. Српската војска не можвше да ги издржи ударите на АвстроУнгарците. Српската аримија западна во уште потешка состојба, кога во војната се вмеша и Бугарија, беше пригмечена од двете страни. Нашата единица во тоа време се повлекуваше преку Црна Гора во Албанија. Бидејќи бевме слабо облечени, сите се тресевме од студ. Можете ли да си замислите кога за време на виулицата, која го натрупуваше патот со снег, падна заповед: нашите од Македонија да бидат расоблечвни, а облеката да ја предадат на српски и црногорски војници. Место за било какво противење немаше. Со свои очи гледав и срцето ми пукаше од јад и болка, гледајќи тие луѓе како ги протолтуваше снегот и смртта:

1. Стојче Милвнков
2. Арсен Трајков
3. Стојан Кромидов и
4. Томе Трипков.

Од слабите тела започна да им паѓаат меса. Тоа беше ужасно да се гледа, ужасен изглед на телото, тоа беше илјадапати пострашно од смртта и од се друго што го сметаме за страшно. На Стојанче Данаишов „Димитрија Манев, Коле Манев (брат на Димитрија), Ване Ризав и на Коне Ризов им окапаа прстите на рацете и на нозете. Нивните слаби раце и нозе прво поцрнеа, а (потоа ги снема).
Покрај овие во војната 1914—1918 г. од с. Павлешенци животот го загубија: Атанас Коцев Арсвн Трајкоѕ, Ладе Трајков, Цане Тодоров, Нане Наќев, Панзо Јованов, Стојче Гичев, Панзо Петрушев, Стојан Трајков, Спасо Наќев, Спиро Цанев, Дане Божинов, Илија Карапанџов, Салдир Милисев, Ваче Серафимов, Петре Иванов, Цане Попов, Мите Саздов, Коне Божинов, Стојан Витанов, Васил Стројманов, Темелко Бонев, Диме Пандилов и други за чии имиња не се сеќавам”.

Од ова населевно место во тој период од страна на српските жандарми и војниците бил убиен Ване Магдин, а учителот Наце Калеов бил осуден со казна затвор. И двајцата биле обвинети за одржување на врски со четите на ВМРО. Поради исто обвинување, селаните биле тепани со стапови во центарот на селото.

с. Амзабегово

1. Шериф Мустафов, убиен
с. Ранчанци
1. Пане Димитриев, избоден со ножеви во атарот на Криви Дол.
с. Хаџиаматли
1. Абвдин Алилов, многу бил тепан
2. Алија Асанав „

с. Коселери

1. Алија Батлиманов, многу бил тепан

с. Комарино (Велешко)
1. Пано Петрушов, бил мобилизиран во српската армија, се разболел и умрел. Селаните од ова село, како и оние од с. Мамутчево, секоја вечер давале обезбедуавање на железничката линија и мнозина пострадале од студ.

с. Гуземелци

1. Игно Георгиев, како ополченец, српските власти го подмамиле да се врати од Бугарија во родното место и му ветиле дака ќе то постават за претсадател на општината во Иванковци. Штом се вратил, бил повикан во Општината во Иванконци заедно со Панзо Четкав од с. Кнежје, па и двајцата биле искасапени од страна иа четниците на Јован Кучката од с. Рудник, Велешко.
2. Пано Георшиев, брат на Игно, се откупил со пари. Со посредртво на Ибраим Китката од с. Милино, лирите ги заграбил Јован кучката.
3. Марија Георгиева, жена на Игно, била измачувана, и на крајот принудена самата да си го ископа гробот во месноста „Бела црква”.
4. Петре Ганев бил сокршен од тепање.
Интересно за историјата на Овчеполско околија е
однесувањето на турското население во периодот меѓу 1913—1915 година. Имено, во прните денови по завршувањето на II балканска војна, Турците спрема воспоставената српака власт се однесувале — едни со резерва, а другите непријателоки. Во тој период, поради непријателско однесување спрема мерките на српската власт, неколкумина Турци биле убиени и затворени.
По формирањето на Македонскотурскиот комитет, целото турско население поминало во таборот на резервираните (исчекувачите). По избувнувањето на Овчеполскиот бунт, Турците ја прифатиле ВМРО како своја организација. Покрај тоа што во тој период голем број Турци играле двојна улога, сепак, во целина, тие биле поблиски со Организацијата, одошто со српската власт.

Oд двотомното издание на авторот Димитар Галев, Белиот Терор во Југоисточна Македонија 1910-1941, Друштво за наука и уметност, Штип 1991.

Продолжува
 

На прво место

News image

Никаде во Европа, ниту во светот е забележано полициски сили да опседнуваат седиште на опозиција

ВМРО-ДПМНЕ: Политичкиот прогон врз Груевски се користи и за хајка и притисок против ВМРО-ДПМНЕ...

Историја

News image

Германски историчар објаснува како е фалсификувана грчката историја

Германскиот историчар вели дека историјата е сосема поразлична од онаа што сме ја учеле во училиште,...

Иселеници

News image

Нашинец во Америка ја бојосал фасадата од куќата во боите на македонското знаме

Нашинец во Америка ја бојосал фасадата од куќата во ...

Култура и туризам

News image

Манастирот „Св. Мала Богородица“ во Сливница – Преспа (16)

Со вие  зборови   за   гревот  човечки,   на   арх...

Фељтон

News image

Александар Македонски (57)

Околу мај неговите дипломатски претставници се вратија од оазата во Сивах и извест...

Your are currently browsing this site with Internet Explorer 6 (IE6).

Your current web browser must be updated to version 7 of Internet Explorer (IE7) to take advantage of all of template's capabilities.

Why should I upgrade to Internet Explorer 7? Microsoft has redesigned Internet Explorer from the ground up, with better security, new capabilities, and a whole new interface. Many changes resulted from the feedback of millions of users who tested prerelease versions of the new browser. The most compelling reason to upgrade is the improved security. The Internet of today is not the Internet of five years ago. There are dangers that simply didn't exist back in 2001, when Internet Explorer 6 was released to the world. Internet Explorer 7 makes surfing the web fundamentally safer by offering greater protection against viruses, spyware, and other online risks.

Get free downloads for Internet Explorer 7, including recommended updates as they become available. To download Internet Explorer 7 in the language of your choice, please visit the Internet Explorer 7 worldwide page.