Мане Јаковлески

Во политиката, како и во животот, најопасно е кога чекориш напред без да знаеш каде одиш. Уште поопасно е кога те убедуваат дека секој следен чекор е „последниот“, а патот никако да заврши. Токму тука лежи суштината на актуелната дилема околу уставните измени – не во самите измени, туку во прашањето: што потоа?

Ставот дека уставни измени треба да има само кога ќе постои јасна предвидливост за следниот чекор не е тврдоглавост, туку рационална позиција. Државата не е експеримент, а народот не е статистичка грешка што може бесконечно да се коригира. Македонија веќе еднаш, двапати, повеќепати покажа дека е подготвена на компромиси. Името, симболите, институционалните отстапки – сето тоа беше направено со една цел: отворање на европската перспектива. Но, наместо затворање на едно поглавје, секогаш се отвора ново.

И токму затоа денес се поставува клучното прашање: дали ќе продолжиме да правиме чекори во неизвесност или конечно ќе поставиме јасни правила на игра?

Не може држава да влегува во процес што наликува на бескраен тунел без светло на крајот. Не може секој нов услов да се претставува како „последен“, а утре да се појави нов. Тоа не е европски процес – тоа е процес на исцрпување, не само политичко, туку и идентитетско.

Терминот „обезличување“ не е случајно избран. Кога една држава постојано прави отстапки без гаранции, таа не само што губи позиции, туку почнува да го губи и чувството за сопствена вредност. А без тоа, ниту една интеграција нема смисла. Европската идеја не подразбира бришење на идентитетот, туку негово почитување во рамки на заеднички вредности. Ако тој принцип се наруши, тогаш се губи и суштината на целиот процес.

Затоа, барањето за предвидливост не е блокада, туку обид да се воведе ред таму каде што досега владееше импровизација. Тоа е порака дека Македонија не бега од Европа, туку бара фер пат кон неа. Пат со јасни чекори, јасни рокови и јасни гаранции.

Во спротивно, ризикот е очигледен – да останеме заглавени во процес кој трае со децении, додека постепено се откажуваме од се што нè дефинира како народ и држава. А тоа не е напредок. Тоа е тивко исчезнување.

И токму затоа, прашањето не е дали треба да има уставни измени, прашањето е под кои услови, со каква цел и со какви гаранции, зашто држава што не знае каде оди, лесно може да стигне таму каде што никогаш не сакала.