|
|
| Од мемоарите на Трифун Михаилов (6. дел) |
|
роден во 1925 година с. Гугово Воденска околија Планината беше далеку, а веќе се разденуваше и пушкарите почнаа да не ловат (бркаат). Така бегајќи и прескокнувајќи ги оградите, се закачив на една ограда со боцки (бодликава жица) и останав да висам удолу со главата, закачен за двете нозе. Почнав да викам по другарите да дојдат да ми помогнат, тие веднаш дојдоа ме откачија и почнавме да бегаме кон планината. Како што трчавме имаше бавчи насадени со кромид, па така трчајќи киневме кромид и бегавме. Бегајќи од пушкарате и јадејќи кромид стигнавме во планината, ама стигнаа и авионите -Шпит Фаер. Кога почнаа да пукаат по нас, не знаевме каде да се криеме! После тоа се собравме горе во планината. За серќа немаше загинати ниту ранети. Од Вермион тргнавме кон Ипиро. Пред да стигнеме до реката Аљакомо има едно место се вика Шика, таму снег не паѓа и власите ги пасат козите и овците. На тоа место растеше само смрека и прнар и имаше каде да се одмараме, да се криеме. Одевме дење и ноќе и стигнавме до едно бачило, имаше многу кози и имаа сирење. Бевме прегладнети, а од кромидот што го јадевме, не болеше само стомакот, ништо друго. На тоа место останавме да преспиеме една вечер. Ни дадоа малку леб и сирење и в зори рано тргнавме понатаму. Само што се раздени, ете ти ги авионите, а позади нас војската. Почна нерамноправна борба! Незнаеш од каде да се чуваш одозгора авионите, а позади нас војската. Цел ден водевме борба навечер бегавме, а тие по нас. Така три дена борба водевме. Куршуми многу немавме и ни беше забрането да пукаме на празно само ако го видиме противникот блиску, тогаш можевме да пукаме. Тука со нас беше и братучед ми Ване на бајче (брат на татко ми, ние така ги викавме - бајче или накратко - бај) на него многу му беше страв и со пушката пукаше во воздух, а главата ја држеше на земја. Јас му велам: Ване гледај каде пукаш,кога ќе го видиш про- тивникот, тогаш пукај. Во тој момент еден до нас го ранија и тоа многу лошо. За да не го оствиме, јас и Ване го ставивме во едно ќебе и го однесовме долу кај реката, таму партизаните ја преминуваа реката. Ване се пикна во чамецот со ранетиот Гика и така избега на другата страна. Од другата страна на реката беше слободна територија на партизаните. Јас се вратив повторно да се борам, се додека не се стемни. Откога се стемни и ние останатите ја поминавме реката. Пешачевме цела ноќ и стигнавме во Ипиро. Кога се раздени бевме близу до едно село, незнам како се викаше. Бевме многу гладни, а ни беше забрането по куќи да бараме леб, ама ние скришум пак одевме. Неколку души се собраа и отидоа, но кога се вратија не донесоа ништо, рекоа дека не нашле леб или сами си го изеле додека се враќале. И ми велат оди Трифун ти да донесеш леб, тебе ќе ти дадат. Сите знаеја дека јас кога ќе отидам некаде, не се враќав без ништо, обавезно нешто ќе донесев. Така се решив јас да одам. Се симнав во селото и тропнав во првата куќа. Ми отвори една стара жена и јас и побарав малку леб, ако има. Таа ми вели: И јас имам еден син во партизани, само незнам каде е? Па и тој можда бара леб некаде! И ми даде пола сомун леб и малку сирење. Со трчање се вратив по партизаните за да ги стигнам. Кога ме видоа веднаш побараа леб, без да прашаат дали имам, знаеја дека празен не се враќам. Им го поделив лебот и сирењето и во одење го изедовме. Одевме дење и ноќе и стигнавме под планината Олимпос, највисоката планина во Грција. Кога се качувавме нагоре, покрај патот имаше една голема бука. Од коренот и извираше вода, од таму сите пиевме вода. Водата беше толку убава, толку питка, колку и да пиеш стомакот не се дува. Сите ја фалеа таа вода, а и јас, не сум пиел поубава вода од таа. Кога се искачивме на врвот застанавме таму да се одмориме. Постарите партизани што беа од тоа место, ни раскажуваа за таа планина. Горе имало само камења и имало една огромна дупка, длабока. Во таа дупка, кога биле германците тука, фрлале многу живи луѓе. Фатиле некое младо дете, го врзале со јаже и го спуштиле долу, по некое време го извадиле. Детето било седо! Целата коса му била побелена од ужасот што го видел долу. Како се мачеле луѓето додека умирале! После одморот тргнавме надолу,стигнавме до едно мало гратче Ливадја и се погоди да поминеме дење. Кога влеговме во градот, командирите ни рекоа да одиме гордо, да не бараме ништо и да пееме партизански песни. Одевме по една главна улица, а од двете страни имаше продавници. Ние како што бевме гладни, само гледавме каде има јадење, ама да побараме ни беше страв, а ни беше и забрането. Пред една продавница имаше двајца, едниот седеше, другиот што стоеше ме викна за да ми даде нешто. Но, јас прво не сакав да одам, ми беше страв да не ме види некој од одговорните, а другарите ми викаа оди Трифун, ќе ти дадат нешто за јадење. И јас влегов во продавницата. Што да видам, имаше се што сакаш! А, Васил, еден другар ме чекаше надвор. Човекот ми даде четири англиски конзерви со слатко месо и еден сомун леб. Јас набрзина ги ставив во ранецот и истрчав надвор за да ги стигнеме останатите. Другарите веднаш ме прашаа дали имам нешто, јас им реков дека само една конзерва ми даде, ништо друго немам. Кога бевме далеку од градот, седнавме да се одмараме и јас извадив се што имам од ранецот. За мене си оставив само една конзерва и малку лебче. Одевме дење, ноќе, за да стигнеме на време на одредено место. Стигнавме точно во договореното време, на местото Хасија. Таму имаше многу партизани, ни рекоа сите што имаме било каква муниција да ја ставиме во еден сандак за да ја класираат. После откако ги класирале куршумите, ни поделија и на нас по дваесет куршума на сите. Бевме до едно село кое се викаше Мелиси, тука стана една голема поделба на оружје и на нас партизаните. Македонците ги поделија со грците, пет грка еден македонец. Јас уште тогаш сватив оти со грците не правиме село. Постарите партизани ни кажуваа да се пазиме од грците, сепак грк си е грк. Имало случаеви кога во некои борби, некое македонче добро се бори или со митралезот ги тепа грците, (бурандарите) некои командири, ако не ги види никој, ќе им дојде од позади и ќе ги убие. Затоа ретко ставаа командири грци. Во борба е друго, има повеќе партизани околу и немаа шанса да убијат некој. Мене ме ставија на еден минофрлач. После еден месец, а можда и повеќе бев со таа чета (група) со минофрлачот. После тоа дојдоа и ме зедоа во пешадинска чета, не ставија да чуваме еден мост. Преку тој мост се одеше за градот Гревена. Таму бевме цел април. На 23 април, пред Велигден падна еден снег, до колена. Арно ама, таму снег не стои многу, за два - три дена се стопи. За Велигден ни донесоа по едно црвено јајце, за да се знае дека е празник. |
